Ngũ hành

Ngũ hành là gì?

Ngũ hành là khái niệm triết học cốt lõi của Trung Quốc cổ đại, bao gồm năm thuộc tính cơ bản: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Lý thuyết Ngũ hành xuyên suốt mọi mặt của văn hóa truyền thống Trung Quốc, là nền tảng lý luận của Bát tự mệnh lý, phong thủy, trung y, bói toán và các lĩnh vực khác.

Đặc tính của Ngũ hành

Ngũ hành	Đặc tính	Biểu tượng	Mùa	Màu sắc	Vị	Tạng phủ
Mộc	Sinh trưởng, hướng lên	Phương Đông, màu xanh	Xuân	Xanh, lục	Chua	Can, Đởm
Hỏa	Nóng bức, hướng lên	Phương Nam, màu đỏ	Hạ	Đỏ, tím	Đắng	Tâm, Tiểu trường
Thổ	Chở chứa, nuôi dưỡng	Trung ương, màu vàng	Trường hạ	Vàng, nâu	Ngọt	Tỳ, Vị
Kim	Thu liễm, hướng xuống	Phương Tây, màu trắng	Thu	Trắng, vàng kim	Cay	Phế, Đại trường
Thủy	Lạnh lẽo, hướng xuống	Phương Bắc, màu đen	Đông	Đen, xanh lam	Mặn	Thận, Bàng quang

Sinh khắc của Ngũ hành

Ngũ hành tương sinh

Ngũ hành tương sinh là chỉ một Ngũ hành thúc đẩy sự sinh trưởng của một Ngũ hành khác:

• Mộc sinh Hỏa: Mộc cháy thì Hỏa sinh
• Hỏa sinh Thổ: Lửa thiêu đốt thì thành Thổ
• Thổ sinh Kim: Trong đất ẩn chứa Kim
• Kim sinh Thủy: Kim lạnh thì Thủy ngưng tụ
• Thủy sinh Mộc: Nước thấm ướt thì Mộc trưởng

Ngũ hành tương khắc

Ngũ hành tương khắc là chỉ lực lượng của một Ngũ hành khắc chế một Ngũ hành khác:

• Mộc khắc Thổ: Mộc phá đất mà mọc lên
• Thổ khắc Thủy: Đất ngăn dòng chảy của nước
• Thủy khắc Hỏa: Nước có thể dập tắt lửa
• Hỏa khắc Kim: Lửa có thể nấu chảy kim loại
• Kim khắc Mộc: Lưỡi dao sắc bén chặt cây

Sơ đồ quan hệ sinh khắc

Tương sinh: Mộc → Hỏa → Thổ → Kim → Thủy → Mộc

Tương khắc: Mộc → Thổ → Thủy → Hỏa → Kim → Mộc

Vượng suy của Ngũ hành

Phán đoán Vượng suy của Ngũ hành

Sự Vượng suy của Ngũ hành chủ yếu được phán đoán dựa trên các yếu tố sau:

• Mùa: Đương lệnh thì Vượng, ta sinh thì Tướng, ta khắc thì Tử, khắc ta thì Tù, sinh ta thì Hưu
• Địa chi: Tàng can trong Địa chi ảnh hưởng đến lực lượng Ngũ hành
• Thiên can: Ngũ hành của Thiên can quyết định thuộc tính của Nhật nguyên
• Đại vận Lưu niên: Vận và năm ảnh hưởng đến sự Vượng suy của Ngũ hành

Bảng Vượng suy của Ngũ hành theo bốn mùa

Mùa	Vượng	Tướng	Tử	Tù	Hưu
Xuân (Mộc vượng)	Mộc	Hỏa	Kim	Thổ	Thủy
Hạ (Hỏa vượng)	Hỏa	Thổ	Thủy	Mộc	Kim
Trường hạ (Thổ vượng)	Thổ	Kim	Mộc	Thủy	Hỏa
Thu (Kim vượng)	Kim	Thủy	Hỏa	Thổ	Mộc
Đông (Thủy vượng)	Thủy	Mộc	Thổ	Kim	Hỏa

Ý nghĩa của Vượng suy Ngũ hành

• Vượng: Lực lượng mạnh mẽ, đương lệnh đắc thế
• Tướng: Trạng thái mạnh thứ hai, có lực lượng phụ trợ
• Tử: Trạng thái yếu nhất, không có sinh khí
• Tù: Bị khắc chế, lực lượng bị hạn chế
• Hưu: Nghỉ ngơi dưỡng sức, lực lượng dần hồi phục

Ứng dụng của Ngũ hành trong Bát tự

1. Ngũ hành của Nhật chủ

Căn cứ vào Ngũ hành của Nhật can để xác định thuộc tính của Nhật chủ:

• Nhật can là Giáp, Ất: Mộc Nhật chủ
• Nhật can là Bính, Đinh: Hỏa Nhật chủ
• Nhật can là Mậu, Kỷ: Thổ Nhật chủ
• Nhật can là Canh, Tân: Kim Nhật chủ
• Nhật can là Nhâm, Quý: Thủy Nhật chủ

2. Cân bằng Ngũ hành

Bát tự theo đuổi sự cân bằng của Ngũ hành:

• Ngũ hành đầy đủ: Bát tự hoàn chỉnh
• Ngũ hành thiên khô: Bát tự có khuyết thiếu
• Quá vượng hoặc quá yếu: Bát tự mất cân bằng

3. Lựa chọn Dụng thần theo Ngũ hành

Căn cứ vào Vượng suy của Ngũ hành để lấy Dụng thần:

• Thân nhược: Cần sinh phù (Ấn, Tỷ Kiên)
• Thân vượng: Cần khắc chế (Quan Sát, Tài, Thực Thương)
• Tòng cách: Thuận thế mà theo